Demyelinisatie

Een zenuw bestaat uit een kern die het signaal geleidt en daar omheen de myelinelaag. Deze laag werkt als isolatie. Het zorgt ervoor dat het elektrische signaal sprongsgewijs kan voortbewegen. Daardoor gaat signaalgeleiding tientallen keren sneller dan zonder myeline. Wanneer de myelinelaag wordt afgebroken of beschadigd, moet het signaal als het ware weer continu door de zenuw heen reizen in plaats van te springen. Dat kost meer tijd en energie en verhoogt de kans op signaalverlies.

Bij lichte aantasting vertraagt de zenuwgeleiding. Bij ernstigere aantasting kunnen signalen wegvallen of ongecoördineerd raken. Dit verklaart waarom patiënten soms krachtverlies ervaren of moeite hebben met fijne motoriek. Het verklaart ook waarom gevoel doffer kan worden. De zenuw komt simpelweg minder precies aan met zijn boodschap.

Demyelinisatie treft meestal de perifere zenuwen buiten de hersenen en het ruggenmerg, maar kan ook centraal voorkomen. In dit artikel richten we ons op de perifere vormen die het meest worden gezien bij rug en nekklachten binnen de eerstelijns beweegzorg.

Demyelinisatie kan verschillende oorzaken hebben. De belangrijkste zijn:

Mechanische druk
Langdurige druk op een zenuw kan de bloedtoevoer beperken. Dat kan leiden tot beschadiging van de myelinelaag. Dit zien we bijvoorbeeld bij hernia, stenose of zenuwinklemming door weke delen.

Ontstekingsprocessen
Ontstekingen kunnen de myelinelaag aantasten. Dit kan lokaal zijn, bijvoorbeeld bij irritatie na een blessure of infectie.

Metabole factoren
Langdurige diabetes kan schade geven aan kleine bloedvaatjes die zenuwen van zuurstof en voeding voorzien. Dit kan de myelinelaag kwetsbaar maken.

Auto-immuunreacties
Soms valt het immuunsysteem per ongeluk de eigen myeline aan. Dit zien we in zeldzame aandoeningen zoals Guillain Barre.

Toxische factoren
Sommige medicijnen, alcoholmisbruik of zware metalen kunnen invloed hebben op myelinevorming.

Ischemie
Wanneer een zenuw te weinig bloed krijgt ontstaat schade. De myelinelaag is kwetsbaar voor zuurstoftekort.

De oorzaak bepaalt hoe herstel verloopt. Mechanische druk is vaak goed herstelbaar zodra de irritatie verdwijnt. Ontstekingsprocessen vragen tijd. Metabole oorzaken vragen leefstijlaanpak.

De klachten hangen samen met welke zenuw is aangedaan en hoe ernstig de myelinelaag beschadigd is. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Tintelingen of prikkelende sensaties
  • Doof gevoel
  • Verminderde kracht
  • Trager reageren van spieren
  • Instabiel gevoel in een arm of been
  • Onhandigheid of verminderde coördinatie
  • Brandende of schietende sensaties
  • Wisselende pijn die niet altijd logisch voelt
  • Vermoeid gevoel in het getroffen gebied

In sommige gevallen zijn de klachten vooral gevoelsmatig. In andere gevallen vooral motorisch. Wanneer beide systemen tegelijk aangetast zijn kan het hele gebied vreemd aanvoelen.

De diagnose wordt meestal gesteld door een combinatie van gesprek, lichamelijk onderzoek en zo nodig aanvullend onderzoek. Belangrijke onderdelen zijn:

• Onderzoek van kracht
  • Onderzoek van gevoel
  • Peesreflexen
  • Inspectie van looppatroon
  • Onderzoek van zenuw spanning
  • MRI of echografie wanneer mechanische druk vermoed wordt
  • EMG of zenuwgeleidingsonderzoek bij twijfel over de ernst

In de eerstelijnszorg is demyelinisatie meestal gekoppeld aan druk of irritatie van een zenuw door een hernia, stenose of lokale compressie. In dat geval ligt de focus op het behandelen van de onderliggende oorzaak.