Spierspasticiteit

Wanneer spieren te strak worden aangestuurd en waarom dat niet alleen in de spier zelf ontstaat

Spierspasticiteit is een vorm van verhoogde spierspanning die ontstaat door een probleem in het zenuwstelsel, niet door de spier zelf. Veel mensen omschrijven het gevoel als een stijve, strakke of ongecontroleerde spier die niet goed ontspant. Het kan trekken, verkrampen of plots aanspannen tijdens bewegen. Spasticiteit komt vooral voor wanneer de aansturing vanuit de hersenen of het ruggenmerg verstoord is. Dat kan gebeuren na een ongeluk, bij een neurologische aandoening of na langdurige irritatie van zenuwweefsel.

Voor patiënten voelt spasticiteit vaak onvoorspelbaar. De ene dag voelt een beweging soepel en de volgende dag schiet een spier vast of reageert hij te sterk. Het lichaam lijkt dan niet goed te luisteren. Begrijpen waarom dit gebeurt geeft niet alleen duidelijkheid maar ook rust. De spieren doen dit niet uit zichzelf. Ze reageren op een signaal dat uit balans is geraakt.

Spasticiteit is niet hetzelfde als gewone spanning of verkramping. Bij stress of overbelasting kunnen spieren strak aanvoelen maar dit soort spanning kan je meestal bewust loslaten. Bij spasticiteit lukt dat niet goed. De spier blijft te actief omdat het remsysteem in het zenuwstelsel onvoldoende werkt. De bron zit dus hoger in het systeem. Daarom vraagt deze klacht om een aanpak die verder kijkt dan alleen de spier.

Afspraak maken

Hoe normale spieraansturing werkt

Om te begrijpen waarom spasticiteit optreedt is het belangrijk om te weten hoe een gezonde spier wordt aangestuurd. Elke beweging ontstaat door een balans tussen spieractivatie en spierremming. De hersenen sturen via het ruggenmerg een signaal dat bepaalt hoe hard een spier moet werken. Tegelijkertijd loopt er een remsignaal dat voorkomt dat spieren te sterk aanspannen.

Bij een gezonde beweging is dit een vloeiende samenwerking. De juiste spier trekt aan, de tegenhanger ontspant en andere spieren stabiliseren de beweging. De hersenen verwerken voortdurend informatie uit spieren, pezen, gewrichten en huid om dat geheel precies af te stemmen. Wanneer dit systeem verstoord raakt, bijvoorbeeld door een beschadiging of overprikkeling van zenuwweefsel, verandert deze balans. De spier ontvangt dan te veel activatie en te weinig remming.

Het resultaat is spasticiteit. De spier reageert te sterk op rek, beweging of aanraking. Soms gebeurt dit alleen in bepaalde houdingen. Soms reageert de spier al voordat je de beweging start. Het lichaam probeert hiermee controle te behouden maar slaat door naar een te sterke beschermingsreactie.

Waardoor spasticiteit kan ontstaan

Spasticiteit ontstaat meestal wanneer de verbindingen tussen hersenen en ruggenmerg niet optimaal functioneren. Dat kan door verschillende oorzaken:

irritatie of compressie van het ruggenmerg
• hersenletsel of neurologische aandoeningen
• langdurige prikkeling van een zenuw die spanning triggert
• verstoring van reflexbogen
• overprikkeld zenuwstelsel door sensitisatie

De precieze oorzaak bepaalt hoe de spasticiteit zich uit. Bij een directe beschadiging van het centrale zenuwstelsel kan spasticiteit constant aanwezig zijn. Bij lokale irritatie van een zenuwwortel kan het vooral optreden tijdens rek of draaien. Bij centrale sensitisatie wordt de reflexgevoeligheid vergroot waardoor het systeem sneller aanspant dan nodig.

Het begrijpen van de achterliggende oorzaak is essentieel voor een goede behandelstrategie. Patiënten voelen de spanning in de spier maar de bron ligt dieper in de aansturing.

Hoe spasticiteit voelt

Spasticiteit wordt door patiënten vaak op dezelfde manier omschreven:

een spier die niet goed loslaat
• een trekkend of schokkerig gevoel tijdens bewegen
• een reflex die te snel aanspringt
• een been dat stijf voelt bij lopen
• een arm die in een vaste houding lijkt te willen blijven
• moeite met fijne motoriek
• vermoeidheid door voortdurende spanning

Sommige mensen voelen spasticiteit vooral tijdens bewegen. Anderen ervaren het juist in rust. Het patroon verschilt per persoon maar de kern is hetzelfde: de spier wordt te sterk geactiveerd door een overprikkeld aansturingssysteem.

Dit verklaart ook waarom rust nemen soms weinig effect heeft. De spier ontspant niet vanzelf omdat het probleem niet primair in de spier zit. Het is geen lokale verkramping maar een reflexmatige overactivatie.

Afspraak maken

Wat er gebeurt in het zenuwstelsel

Bij spasticiteit raakt de samenwerking tussen signalen die beweging stimuleren en remmen uit balans. In het ruggenmerg zitten reflexbogen die bepalen hoe een spier reageert op rek of druk. Normaal worden deze reflexen gedempt door signalen uit de hersenen. Wanneer deze remming vermindert worden reflexen te actief.

Drie processen spelen hierbij vaak een rol:

Verhoogde reflexgevoeligheid
De spier reageert te snel op rek of beweging. De kleinste prikkel kan een samentrekking veroorzaken.

Verminderde centrale remming
De hersenen onderdrukken normaal een deel van de reflexen. Wanneer deze remming minder goed werkt neemt de spierspanning toe.

Compensatie door het lichaam
Het lichaam probeert controle te behouden door spieren extra actief te maken. Dat helpt op korte termijn maar zorgt op de lange duur voor meer spanning.

Het is dus een kettingreactie. De spier is niet kapot. Het zenuwstelsel probeert te beschermen maar doet dat te heftig.

De rol van stress en sensitisatie

Hoewel spasticiteit vooral bekend is bij neurologische aandoeningen kan een verhoogde reflexgevoeligheid ook ontstaan wanneer het zenuwstelsel langdurig overbelast is. Bij centrale sensitisatie staat het zenuwstelsel in een verhoogde waakstand. Hierdoor reageren reflexbogen sterker en wordt de spanning in spieren sneller opgebouwd.

Stress heeft een vergelijkbaar effect. Het activeert het lichaam en verhoogt spiertonus. Wanneer stress langdurig is kan dit systeem overbelast raken waardoor spieren automatisch meer spanning vasthouden. Het voelt alsof het lichaam op de rem staat terwijl je zelf niet eens actief aanspant.

Dit verklaart waarom ontspanning, ademhaling en slaapkwaliteit belangrijke onderdelen zijn van het behandelplan. Het zenuwstelsel kan pas echt ontspannen wanneer het veilig en rustig aanvoelt.

Waarom spasticiteit vermoeiend is

Spieren die voortdurend te actief zijn verbruiken veel energie. Zelfs wanneer de beweging klein is, voelt het alsof je zwaar werk verricht. Dat kost uithoudingsvermogen en maakt dagelijkse activiteiten zwaarder. Veel patiënten ervaren daarom vermoeidheid, vooral aan het einde van de dag.

Daarnaast kost het brein meer moeite om bewegingen te sturen wanneer de spier ongecontroleerd reageert. Hierdoor kan lopen, grijpen of draaien meer aandacht vragen dan normaal. Het lichaam compenseert met andere spieren waardoor er secundaire spanning ontstaat.

Behandeling van spasticiteit

De behandeling richt zich op het kalmeren van het zenuwstelsel, het verbeteren van bewegingscontrole en het vergroten van de flexibiliteit. De belangrijkste onderdelen zijn:

Langzame gecontroleerde beweging
Door bewegingen rustig en voorspelbaar uit te voeren leert het zenuwstelsel dat rek en beweging veilig zijn. Dit vermindert reflexactiviteit.

Gerichte mobilisatie
Door gewrichten soepel te houden vermindert de rekprikkel waar spieren sterk op reageren.

Ademhalings- en ontspanningstechnieken
Deze technieken activeren het parasympathische systeem waardoor het lichaam makkelijker ontspant.

Oefentherapie voor motor control
Goede aansturing maakt beweging efficiënter en vermindert de noodzaak voor overmatige spierspanning.

Chiropractische of fysiotherapeutische behandeling
Dit verbetert de beweeglijkheid van de wervelkolom en vermindert lokale overprikkeling van zenuwwortels.

Medicatie of aanvullende technieken
Bij neurologische oorzaken wordt soms medicatie ingezet om de spierspanning te verlagen. Dit gebeurt altijd onder begeleiding van een arts.

Een belangrijk principe is dat spasticiteit niet in één keer verdwijnt. Het vraagt tijd om reflexen opnieuw te trainen en het zenuwstelsel tot rust te brengen.

Wat je zelf kunt doen

beweeg regelmatig in een rustig tempo
• focus op ontspannen ademhaling
• wissel houdingen af om rekprikkels te verminderen
• werk aan een stabiele en gecontroleerde beweging
• slaap voldoende en zorg voor herstelmomenten
• voorkom langdurige stressvolle situaties
• volg een op maat gemaakt oefenprogramma

Deze stappen geven het zenuwstelsel de kans om zich opnieuw te organiseren.

Hoe herstel verloopt

Bij spasticiteit die ontstaat door irritatie of overbelasting van een zenuw is het herstel voorspelbaar. De spanning neemt geleidelijk af wanneer het zenuwstelsel tot rust komt. Bij neurologische oorzaken verloopt het herstel trager en is het doel vooral het optimaliseren van functie en comfort.

Veel patiënten merken dat de beweging soepeler wordt wanneer zij controle krijgen over hun ademhaling, ritme en houding. Het lichaam leert opnieuw hoe het de spanning moet verdelen. De reflexen worden minder gevoelig en bewegingen worden vloeiender.

→ /academie/pijneducatie/

→ /academie/centrale-sensitisatie/

Welke specialisten kunnen u met bij acute of chronische pijn helpen?

Daniëlle Kruger

Chiropractor

Meer info

Jarco Schol

Chiropractor

Meer info

Tijn Kooren

Chiropractor

Meer info

Desiree Griesel

Chiropractor

Meer info

Conclusie

Spierspasticiteit is een gevolg van een verstoorde samenwerking tussen hersenen, ruggenmerg en spieren. De spier doet niets verkeerd. Hij reageert simpelweg te sterk op signalen die te weinig worden afgeremd. Begrijpen hoe spasticiteit werkt helpt om angst te verminderen en gericht te werken aan herstel. Door het zenuwstelsel te kalmeren, beweging te verbeteren en spanning te reguleren ontstaat vaak duidelijke verbetering. Herstel vraagt tijd maar de meeste patiënten ervaren dat het goed te beïnvloeden is wanneer je de juiste aanpak volgt.

Wilt u een afspraak maken bij MoveWell Chiropractie Hilversum?

Maak een afpsraak

Bel: 0357600645

FAQ – Spierspasticitei

Wat is spasticiteit
Een verhoogde, reflexmatige spierspanning die ontstaat door een probleem in de aansturing vanuit het zenuwstelsel.

Kan spasticiteit vanzelf verdwijnen
Ja, wanneer de oorzaak tijdelijk is. Bij langdurige neurologische problemen kan het stabiliseren maar niet volledig verdwijnen.

Is spasticiteit gevaarlijk
Nee, maar het kan wel vermoeiend zijn en beweging beperken.

Wat helpt tegen spasticiteit
Rustige beweging, mobilisatie, ademhaling, gerichte oefentherapie en ontspanning.

Wanneer moet ik medische hulp zoeken
Bij plotselinge spierstijfheid, nieuwe neurologische klachten of toenemend krachtverlies.