Het stresssysteem bestaat uit twee centrale onderdelen: het autonome zenuwstelsel en de HPA-as. Het autonome zenuwstelsel regelt belangrijke functies zoals hartslag, ademhaling en spierspanning zonder dat je daar bewust over nadenkt. Binnen dit systeem zijn het sympathische zenuwstelsel en het parasympathische zenuwstelsel actief. Het sympathische systeem werkt als een gaspedaal. Het bereidt het lichaam voor op actie. Het parasympathische systeem werkt als de rem en ondersteunt herstel en ontspanning.
De HPA-as zorgt ervoor dat het lichaam stresshormonen zoals cortisol aanmaakt. Dit is nuttig bij korte stress omdat het ons energie en alertheid geeft. Bij langdurige stress blijft die productie echter hoog. Cortisol beïnvloedt het immuunsysteem, de slaap en de gevoeligheid van zenuwcellen. Hierdoor worden pijnprikkels sneller doorgegeven en blijft de spanning in het lichaam aanwezig.
Wanneer stress lang aanhoudt raakt dit systeem uit balans. Het gaspedaal blijft ingedrukt en de rem reageert niet meer goed. Het lichaam werkt hierdoor harder dan nodig en staat constant in een staat van paraatheid. Dit verklaart waarom mensen zich gespannen voelen zonder duidelijke reden.
